IDEA:

Każda miejscowość posiada własną, specyficzną historię. Jej ślady są widoczne w pamięci mieszkańców, jak również w pozostałych z dawnych lat starych budynkach - zarówno tych mieszkalnych, jak i użyteczności publicznej (np. starych dworcach, ratuszach, świątyniach). Po mieszkających kiedyś w danym miejscu ludziach pozostają również nekropolie oraz ślady zagospodarowania przestrzeni publicznej w przeszłości (dobrym przykładem tutaj są np. fragmenty dawnych parków czy pozostałości układu ulic). Ze wszystkich odczytać można wiele na temat przeszłego życia ludzi w danej miejscowości. Każda społeczność upamiętnia także w jakiś sposób wybrane wydarzenia oraz postaci z historii. Także w ten sposób jej członkowie kształtują swoją wiedzę na temat przeszłości.

Jednak zabytki i formy przyrodnicze niszczeją, a stare, nieużywane cmentarze wraz z zarastającą je roślinnością pokrywa niepamięć. Wspomnienia ludzkie zanikają razem z odchodzącymi, najstarszymi mieszkańcami, którzy nie zdążyli ich przekazać następnym pokoleniom. Pewne wydarzenia są zapominane specjalnie, a po innych pamięć samoistnie zanika.

Zbiór upamiętnianych przeszłych wydarzeń i postaci historycznych jest szczególnie skomplikowany na niejednorodnych etnicznie terenach pogranicza kulturowego. Po pierwsze, każda grupa społeczna (etniczna, narodowa) może mieć pewien zbiór własnych tego typu "miejsc pamięci". Dochodzić może nawet do sporów miedzy poszczególnymi, mieszkającymi obok siebie grupami - bohaterowie i wydarzenia wartościowane pozytywnie przez jedną z nich, mogą być traktowane w sposób przeciwny przez inną. Po drugie, trudno znaleźć władzę państwową, która nie kształtowałaby własnej interpretacji historii (przez wybór i upamiętnianie z niej pewnych wydarzeń oraz bohaterów), często odmiennej od jej wersji propagowanej przez swych poprzedników na szczycie sceny politycznej. Na obszarach pogranicza, na jakim są położone Krynki, zmiana władzy następować może nie tylko wraz z przebudową ustroju polityczno-prawnego w ramach danego państwa. Dochodzi do niej także na skutek zmian przebiegu linii granicznej między sąsiadującymi krajami.

Specyficzną, wyjątkową przeszłość mają również położone na Podlasiu, pod samą granicą białoruską, Krynki. Celem działań, jakie podjęło tutaj Stowarzyszenie na Rzecz Ziemi Podlaskiej "DRUMLA", była dokumentacja, ochrona, renowacja oraz upamiętnienie wybranych śladów przeszłości istniejących na tych terenach. W tym celu zaprosiliśmy na 2-tygodniowy obóz do Krynek grupę 20 wolontariuszy - studentów z Polski, Niemiec i Białorusi oraz nawiązaliśmy współpracę z mieszkańcami Krynek. Wszystkie nasze działania przyjęły kształt projektu "Śladami opowieści z przeszłości Podlasia - międzynarodowy obóz naukowy w Krynkach". Zrealizowany został dzięki dotacji uzyskanej w ramach programu "memoria. Wolontariat dla europejskiego dziedzictwa kulturowego" prowadzonego przez Fundację "Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość" oraz Fundację im. Stefana Batorego.

Podjęcie w Krynkach przez uczestników projektu szeregu prac dokumentacyjno-renowacyjnych miało na celu, z jednej strony, zebranie materiału pozwalającego na zaobserwowanie przebiegu szeregu procesów społecznych wpływających na obecny kształt lokalnej społeczności. Z drugiej natomiast, pomogło w upamiętnieniu i zarchiwizowaniu zanikających elementów pamięci miejscowej ludności. Nasze wspólne działania były dodatkowo jednoznaczne z podjęciem pracy na rzecz przywrócenia lokalnej społeczności przeszłości nie funkcjonującej w codziennym życiu jej członków, a stanowiącej olbrzymią wartość Krynek. Przez włączenie do pracy na rzecz ochrony lokalnych "miejsc pamięci" przedstawicieli miejscowej ludności pragnęliśmy także zrobić coś na rzecz kształtowania świadomości obywatelskiej w Krynkach.

CZEMU WŁAŚNIE KRYNKI?

Krynki, posiadając tradycję współżycia na ich terenie przedstawicieli wielu odmiennych kultur, są miejscowością specyficzną. Są to tereny od wieków zamieszkiwane przez ludność pochodzenia białoruskiego ("tutejszych"), polskiego, żydowskiego oraz tatarskiego. Mieszkańców tych stron dzieliło nie tylko odmienne pochodzenie etniczne, ale także wyznanie. Przez lata żyli jednak razem. Szczególnie interesującą jest kwestia współżycia wszystkich tych grup. Przed wojną większość mieszkańców Krynek stanowiła społeczność żydowska. Z uwagi na to uznaliśmy, iż specyfice relacji pozostałych mieszkańców z tą grupą oraz kulturze miejscowych Żydów warto poświęcić najwięcej miejsca w naszym projekcie.

Szereg procesów, zachodzących na przestrzeni lat w Krynkach, było także typowe dla wielu innych miejscowości położonych na pograniczach kulturowych. Ich występowanie można zauważyć w szczególności w drugiej połowie XX w. W rezultacie powojennego przesunięcia granic terytorium polskiego miejscowość stała się nadgraniczną. Zerwaniu uległy wcześniejsze więzi gospodarcze i kulturalne, które przez lata łączyły Krynki z Grodnem, jako lokalnym centrum administracyjnym (miasto to po wojnie znalazło się na terytorium Białorusi). Zmiana biegu linii granicznych przyniosła również Krynkom wymianę ludności. Przymusowe wysiedlenie mieszkających tutaj do wojny Żydów pozostawiło Krynki w dużej części niezamieszkanymi. W wolnych domach zaczęli osiedlać się chłopi z sąsiednich miejscowości, które znalazły się po białoruskiej stronie granicy. Ponieważ ich pola położone były na terytorium Polski, tylko taka emigracja mogła pozwolić im na dalsze ich użytkowanie. W ten sposób zmienił się jednak charakter Krynek - z miejscowości odznaczającej się raczej miejskim sposobem życia (ludzie pracujący w małych fabrykach i sektorze usługowym) przeobraziły się w znacznie mniejsze siedlisko ludzkie, którego mieszkańcy prowadzili wiejski styl życia. Problemem do końca niewyjaśnionym jest ciągle także kwestia prawomocności zasiedlania przez napływającą ludność wolnych gospodarstw. Następujący w latach późniejszych okres stabilizacji i modernizacji całego kraju, objął również okolice Krynek, wywołując wzmożony proces migracji lokalnej ludności wiejskiej do rozwijających się szybko miast, np. Białegostoku.

Przedstawiono powyżej tylko wybrane z szeregu wydarzeń dotykających Krynek, które występowały również w wielu innych miejscach Europy. Pozwala to na potraktowanie tej miejscowości i jej okolic jako modelu, umożliwiającego wejrzenie w strukturę procesów społecznych, zachodzących na obszarze całego kontynentu.